شرکت پاد شیمی آویژه

برای شناسایی دقیق محصولات شیمیایی در صنایع مختلف استانداردهای جهانی متعددی توسط سازمان‌های جهانی ساخته شده است. در این مطلب با مهم‌ترین آن‌ها آشنا می‌شویم.

همانطور که در توضیحات محصولاتی که شرکت پاد شیمی آویژه عرضه می‌کند جدول شمارۀ هر محصول مطابق با استانداردهای بین‌المللی مواد شیمیایی را دیده‌اید. به عنوان نمونه شمارۀ پودر دی بنزوئیل پروکساید ۵۰ درصد (Dibenzoyl Peroxide 50% Powder) در استانداردهای بین‌المللی در جدول زیر مشخص است:

این‌ها استانداردهای جهانی برای محصولات شیمیایی برای فراهم کردن امکان شناسایی دقیق آن‌ها و ارجاع جهانی به مشخصات هر کدام است. در ادامه توضیح کوتاهی از هر کدام ارائه می‌شود.

CAS Number (CAS NO.) — شماره ثبت CAS

CAS Number یک شناسه‌ی عددی منحصر به فرد است که توسط Chemical Abstracts Service (CAS)، زیرمجموعه‌ی American Chemical Society (ACS) برای هر ماده شیمیایی تخصیص داده می‌شود تا به‌صورت یکتا آن را در پایگاه داده‌های علمی و تجاری شناسایی کند.

این شماره دارای ویژگی‌های زیر است:

• منحصر به هر ماده و تنها به یک ترکیب تعلق دارد.
• شامل سه بخش عددی است که با خط تیره جدا می‌شوند (مثلاً 7732-18-5 برای آب).
• برای جستجوی داده‌ها در منابع بین‌المللی شیمیایی و مقررات (مثل REACH، TSCA، PubChem و …) به‌طور گسترده استفاده می‌شود.

مرجع رسمی و جستجوی آن سایت CAS Registry است.

UN Number (UN NO.) — شماره سازمان ملل متحد

UN Number یک کد چهار رقمی استاندارد بین‌المللی است که برای شناسایی کالاهای خطرناک در حمل‌ونقل بین‌المللی طبق مقررات سازمان ملل (UN Model Regulations) به کار می‌رود.

این شماره دارای ویژگی‌های زیر است:

• اعداد از UN0001 آغاز و به جلو می‌روند تا پوشش تمام مواد خطرناک.
• در برچسب‌گذاری بسته‌بندی، سند حمل‌ونقل، و آموزش ایمنی حمل‌ونقل لازم است.
• فقط برای موادی کاربرد دارد که خطر انتقال، انفجار، آتش‌گیری و … دارند.

مرجع آن قوانین مدل حمل‌ونقل کالاهای خطرناک سازمان ملل (UN Orange Book) است.

EINECS — European Inventory of Existing Commercial Chemical Substances

EINECS یک فهرست رسمی اتحادیه اروپا است که به هر ماده‌ای که تا تاریخ مشخصی در بازار اتحادیه اروپا موجود بوده، یک شماره شناسایی اختصاص می‌دهد.

• این شماره بخشی از EC Number است (یا “EC number” شناخته می‌شود).
• برای شناسایی رسمی مواد در مقررات اتحادیه اروپا مانند REACH و CLP استفاده می‌شود.
• ممکن است یک ماده دارای چندین شماره مرتبط (EC و CAS) باشد.

مرجع رسمی آن European Chemicals Agency (ECHA) است.

PubChem CID — شناسه PubChem

PubChem CID (Compound Identifier) یک شناسه‌ی عددی در پایگاه داده رایگان PubChem است که توسط National Institutes of Health (NIH) نگهداری می‌شود و برای هر ترکیب شیمیایی در این بانک اطلاعاتی ثبت می‌شود.

• CID برای هر ساختار شیمیایی منحصر است.
• اطلاعاتی از جمله ساختار، نام‌ها، خصوصیات فیزیکی و داده‌های بیولوژیک را نمایه می‌کند.
• برای دسترسی سریع به اطلاعات علمی و مقایسه بین پایگاه‌های مختلف کاربرد دارد.

مرجع رسمی آن سایت PubChem است

HS Code — Harmonized System Code

HS Code یک سیستم جهانی برای طبقه‌بندی کالاها است که توسط World Customs Organization (WCO) طراحی می‌شود و برای تسهیل امور گمرکی و تجارت بین‌المللی کاربرد دارد.

• معمولاً شامل 6 رقم استاندارد جهانی است و کشورها ممکن است تا 8 تا 10 رقم آن را توسعه دهند.
• برای تعرفه گمرکی، تعیین مالیات، آمار تجارت، و مجوزهای صادرات/واردات استفاده می‌شود.
• برای هر نوع کالا (شیمیایی، صنعتی، غذایی و …) کد خاصی وجود دارد.

مرجع رسمی آن سایت WCO Harmonized System است.

SMILES Notation — سیستم نمادگذاری ساختار خطی

SMILES (Simplified Molecular Input Line Entry System) یک نمایش متنی خطی از ساختار مولکولی است که به‌صورت رشته‌ای از حروف و علائم نشان داده می‌شود تا ساختار را در نرم‌افزارها و پایگاه‌های داده ذخیره و جستجو کند.

با SMILES می‌توان ساختار مولکولی را بدون تصویر نمایش داد (مثلاً C(CO)O برای اتانول) که به سهولت توسط ابزارهای cheminformatics، داده‌کاوی و جستجوی ساختار استفاده می‌شود

مرجع رسمی آن اتحادیه جهانی شیمی محض و کاربردی (IUPAC) است.

InChI Key — کلید InChI

InChI Key یک رشته‌ی هش‌شده ثابت طول است که از International Chemical Identifier (InChI) مشتق می‌شود و برای شناسه‌ی یکتای ساختار مولکولی به‌کار می‌رود.

این شناسه ساختار را با یک سری بخش‌های قابل خواندن نمایش می‌دهد، و InChI Key نسخه‌ای کوتاه‌تر و ثابت‌طول (تقریباً 27 حرف) از آن است که برای جستجوی سریع در پایگاه‌های داده مناسب است. به‌ویژه در PubChem، ChemSpider و پایگاه‌های دیگر شناخته شده است.

مرجع آن IUPAC InChI Trust است.

ChEBI — Chemical Entities of Biological Interest

ChEBI (سرواژه‌ی Chemical Entities of Biological Interest) یک پایگاه داده و سامانه نام‌گذاری استاندارد برای ترکیبات شیمیایی با نقش زیستی است که توسط European Bioinformatics Institute (EBI)، بخشی از EMBL توسعه و نگهداری می‌شود. این پایگاه داده بر موادی تمرکز دارد که در فرآیندهای زیستی، بیوشیمیایی یا دارویی نقش دارند.

این شیوه دارای ویژگی‌های زیر است:

• هر ترکیب در ChEBI یک شناسه عددی یکتا (ChEBI ID) دریافت می‌کند.

• اطلاعات ارائه‌شده شامل:
  • نام‌های استاندارد و مترادف‌ها
  • ساختار مولکولی
  • روابط هستی‌شناختی (Ontology) با سایر ترکیبات
  • نقش‌های زیستی و کاربردهای بیوشیمیایی

• تمرکز ChEBI بیشتر بر مواد طبیعی، متابولیت‌ها، داروها و ترکیبات زیستی مهم است تا مواد صرفاً صنعتی.

• در پژوهش‌های زیست‌فناوری، بیوانفورماتیک، داروسازی و علوم زیستی به‌طور گسترده استفاده می‌شود.

از کاربردهای آن استانداردسازی نام مواد در مقالات علمی زیستی، اتصال داده‌های ژنومی، پروتئومی و متابولیکی و استفاده در پایگاه‌های داده زیستی بین‌المللی است.

مرجع رسمی آن ChEBI Database – European Bioinformatics Institute است.

UNII — Unique Ingredient Identifier

UNII (شناسه یکتای ماده) یک کد شناسایی یکتا است که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) از طریق سامانه Substance Registration System (SRS) برای شناسایی مواد دارویی، زیستی و ترکیبات مورد استفاده در محصولات سلامت‌محور تخصیص داده می‌شود.

• UNII یک کد غیرمعنادار و ثابت است (بر پایه ویژگی‌های شیمیایی یا ساختاری تولید می‌شود، نه نام تجاری).
• هدف آن حذف ابهام در نام‌گذاری مواد در زنجیره تأمین دارویی و مستندات نظارتی است.
• برای مواد فعال دارویی (API)، مواد جانبی (Excipient)، ترکیبات زیستی و حتی پلیمرها استفاده می‌شود.
• برخلاف CAS، تمرکز UNII بیشتر بر کاربردهای دارویی و نظارتی است.

این شناسه برای ثبت و رهگیری مواد در محصولات دارویی، هماهنگی داده‌ها میان نهادهای نظارتی و استفاده در مستندات FDA، پایگاه‌های داده دارویی و برچسب‌گذاری محصولات سلامت کاربرد دارد.

مرجع رسمی آن FDA Substance Registration System (SRS) است.